Vraag
Wat is visueel leren?
Samenvatting van het antwoord
Taal is heel dominant in onze wereld. Praten, praten, praten…..in talkshows, therapiesessies, op straat en in de kroeg. Ook onderwijs is nauwelijks denkbaar zonder woorden. Toch hebben woorden hun beperking. Uitleg met woorden wil in het onderwijs nog wel eens mislukken. Dan kunnen we visuele middelen inzetten: we demonstreren een beweging, laten een filmpje zien, maken een schetsje of schema. Visueel leren heeft evolutionair zeer oude wortels. Lang voordat mensen konden praten, leerden ze al van elkaar door demonstratie en imitatie. Ook nu nog kan leren op basis van visueel-didactische informatie zeer effectief zijn.
Inhoudsopgave
- Visueel versus verbaal leren
- De rol van de hersenen bij visueel leren
- Voorbeeld schema nr. 3: Functioneel bouwplan van het zenuwstelsel
- Voorbeeld schema nr. 27: Hemisfeerspecialisatie en hemiplegie
Visueel versus verbaal leren
Bij het leren op basis van verbale instructie en feedback moeten we begrijpen wat er gezegd wordt. Afhankelijk van de taak, moet deze verbale informatie worden opgeslagen (bijv. informatie uit een tekst onthouden), of worden omgezet in een beweging of handeling (bijv. een tennisservice of de bediening van een koffieapparaat). De omzetting van verbale informatie naar beweging is een ingewikkeld proces dat niet altijd vanzelf gaat. Sommige mensen zijn minder verbaal begaafd en hebben daar moeite mee. Kinderen beheersen de taal nog niet: ook dan is verbale instructie niet geschikt. Bij visueel leren wordt een heel ander proces in werking gezet: visuele informatie van een gedemonstreerde beweging moet worden omgezet in beweging. Dat lukt bij kinderen beter (Nederlandse kinderen in het Italiaanse skiklasje) en vaak ook bij mensen met afasie of dementie. Ook bij cognitieve leerprocessen zien we het verschil tussen verbaal en visueel leren. Een ingewikkeld neurofysiologisch mechanisme is soms moeilijk in woorden uit te leggen. Een schema of diagram kan dan wonderen doen (zie ook de zuiver visuele IKEA-handleidingen).
De rol van de hersenen bij visueel leren
Bij het leren op basis van visuele informatie zoals bij een didactisch schema of een gedemonstreerde beweging, worden het oog en de visuele schorsgebieden ingezet: je moet de informatie zien en begrijpen. Bij slechtzienden en mensen met laesies in de visuele schors is deze leerroute riskant.
Gaat het om het leren van een gedemonstreerde beweging, dan moeten de hersenen deze visuele informatie “vertalen” in motorische opdrachtsignalen naar de spieren. In de evolutie hebben de hersenen een systeem van spiegelneuronen ontwikkeld: deze neuronen kunnen een gedemonstreerde beweging snel en effectief in een beweging vertalen. Spiegelneuronen bevinden zich o.a. in de lobus frontalis.
Tenslotte zijn er verschillen in de werkwijze van de linker- en rechterhemisfeer. De linker hemisfeer heeft zich gespecialiseerd in de verwerking van verbale informatie, de rechter heeft zich meer toegelegd op visueel-ruimtelijke informatie. Deze specialisatie in verbale en visuele informatieverwerking is niet bij iedereen even uitgesproken. Dat is een verklaring voor het feit dat bij sommige mensen de visuele leerroute beter verloopt.
Voorbeeld schema 3: Functioneel bouwplan van het zenuwstelsel
Het hier afgebeelde schema laat visueel-ruimtelijk zien hoe verschillende processen via het zenuwstelsel verlopen:
- een prikkel (sensoriek, ex-afferentie) kan een reflex uitlokken (motoriek)
- maar een prikkel kan ook opstijgen naar de hersenen die een subjectieve gewaarwording genereren
- iedere beweging (motoriek) heeft ook sensorische gevolgen: we spreken van re-afferentie
- sensorimotorische kringen kunnen verlopen via ruggenmerg, hersenstam of hogere regionen van de hersenen
- ieder individu functioneert in een omgeving. Het zenuwstelsel verzorgt de informatie- uitwisseling tussen individu en omgeving via sensoriek en motoriek.
- op ieder niveau speelt geheugen op een of andere wijze een rol
Bij een mondelinge uitleg moet dit alles achter elkaar verteld worden. Het visueel-ruimtelijke schema toont in één oogopslag hoe al deze processen gelijktijdig kunnen plaatsvinden.
Voorbeeld schema 27: Hemisfeerspecialisatie en hemiplegie
Het afgebeelde schema toont de verschillen in werkwijze van de linker- en rechter hersenhelft: bij de waarneming is de linker hemisfeer meer gericht op details, de rechter meer op de contouren en het geheel (holistisch). Bij de verschillende analyse-stappen (I, II en III) werken de hersenen continu samen, o.a. via de balk (corpus callosum) waardoor toch één ondeelbare subjectieve gewaarwording ontstaat. Bij het aansturen van motoriek zien we een analoog proces. De rechterhemisfeer bepaalt de positie en ruimtelijke aspecten van de beweging, de linker meer de snelheid en timing. Dankzij de links-rechts communicatie ontstaat toch één handeling (hamer op spijker).
Dit alles heeft consequenties voor de gevolgen van hersenletsel. Bij een letsel links heeft de patiënt vaak een rechtszijdige hemiplegie (verlamming), al of niet gecombineerd met een halfzijdige stoornis van de sensibiliteit of gezichtsvelden. Vaak is er ook een vorm van afasie.
Een letsel rechts zien we qua motoriek, sensibiliteit en gezichtsvelden hetzelfde als bij een letsel links, maar dan aan de andere zijde. Afasie komt niet vaak voor bij rechtszijdig letsel. Er zijn echter vaak ruimtelijke stoornissen en linkszijdig neglect. Neglect wil zeggen dat de patiënt minder aandacht voor links heeft, hetgeen ook blijkt uit de linkse weglatingen in de op het schema getoonde tekeningen.
Het boek “Schema’s Neurowetenschappen”
Ben je geïnteresseerd in neurowetenschappen en ben je visueel ingesteld, dan is dit boek iets voor jou. Het geeft je in een oogopslag een visueel overzicht van complexe neurale processen. Naast ieder schema staat een traditionele verbale uitleg. Verbale en visuele informatie gaan in dit boek hand in hand.
Gerelateerde onderwerpen
Boek “Neurowetenschappen”
