Vraag

Wat is positieve neurologie?

Samenvatting van het antwoord

Met de term “positieve neurologie” wordt bedoeld dat er bij neurologische aandoeningen vrijwel steeds ook intacte en soms zelfs versterkte functies zijn. Neurologieboeken staan vol met stoornissen en gebreken. Intacte en versterkte functies worden slechts sporadisch vermeld. De linkerarm is verlamd, maar de rechterarm doet het nog goed. Door een afasie kan de patiënt niet praten, maar begrijpt wel veel van wat er gezegd wordt. Zo ook zijn er bij dementie intacte functies. Positieve neurologie betekent dat je inzet op deze intacte functies. Daardoor kan de zingeving en kwaliteit van leven geoptimaliseerd worden, een belangrijke leidraad voor patiënt, partner, verzorgenden en therapeuten.

Inhoudsopgave

• Het plastische brein in actie
• Ontwikkelingsstoornissen
• Neurodegeneratieve aandoeningen
• Verworven hersenbeschadiging
• Lichaam en psyche
• Zwakke en sterke punten
• Positieve neurologie in de praktijk

Het plastische brein in actie
Ons brein is niet statisch maar uitermate flexibel en veranderbaar. De hersenen reageren op veranderingen in onze leefomgeving (bijv. gevaar), op onze bezigheden (leerprocessen). maar ook op beschadiging (trauma, beroerte) en aandoeningen (bijv. Alzheimer). De functie van beschadigde hersengebieden kan tot op zekere hoogte door andere intacte hersengebieden worden overgenomen. Ons brein zet in op intacte functies, waardoor soms zelfs speciale talenten kunnen ontstaan: de blinde musicus, de dove schilder.

Ontwikkelingsstoornissen

Bij sommige kinderen ontwikkelen zich bepaalde neurale systemen niet goed. Dan ontstaat een achterstand in de ontwikkeling van bepaalde functies, bijv. het onhandige kind (DCD = developmental coördination disorder), dyslexie, leerstoornissen en autisme. Bij verstandelijk gehandicapten gaan we ervanuit dat alle cognitieve functies in gelijke mate minder ontwikkeld zijn. Dat is vaak niet waar. Een kind met dyslexie kan heel slim zijn en veel bereiken in onze samenleving. Mensen met autisme kunnen op bepaalde gebieden uitblinken, bijv. feitenkennis, systematisch handelen, tekenvaardigheid. Voor de levensloop van het kind is het van groot belang in te zetten op deze sterke punten.

Neurodegeneratieve aandoeningen

Het brein verzet zich tegen ziekte. Als reactie ontstaan nieuwe synapsen en verbindingen waardoor de netwerkeigenschappen zo lang mogelijk op peil gehouden worden. Als dan een bepaald neuraal systeem door een ziekte degenereert, zijn er vaak andere neurale systemen die nog goed functioneren. De patiënt met Parkinson heeft grote moeite met automatische bewegingen zoals lopen. Het lopen gaat veel beter op een ritme van dans- of marsmuziek. Mensen met dementie kunnen vaak nog heel lang allerlei motorische activiteiten verrichten: biljarten, tuinieren, schilderen. Soms zijn de zelf-herstellende plastische tegenkrachten zo sterk dat een degeneratie aandoening zich niet manifesteert of niet doorzet (Alzheimer, MS).

Verworven hersenbeschadiging

Een in principe intact brein krijgt ineens een beschadiging te verduren. Bekende voorbeelden zijn de beroerte (CVA = cerebrovasculair accident) en het hersentrauma. Aan de ene kant zijn er plastische herstelmechanismen waardoor, ondersteund door oefenen en stimulatie, stoornissen kunnen verdwijnen. Aan de andere kant kan de patiënt inzetten op intacte functies. Een CVA-patiënt met een verlamde rechterarm kan bijvoorbeeld heel handig worden met zijn linkerarm. Mensen ontdekken strategieën om om te gaan met hun gebrek: meer rondkijken bij gezichtsvelduitval, letten op mimiek en gebaren bij afasie, anders lopen met een spastisch been, straatnamen benoemen en onthouden bij ruimtelijke stoornissen.

Lichaam en psyche

Bij neurologische aandoeningen kunnen zowel lichamelijke als psychische functies aangedaan zijn. De accenten kunnen echter verschillen. Bij ziektes als ALS, MS en Parkinson zijn er duidelijke lichamelijke beperkingen, maar de psychische functies kunnen nog lang intact zijn. Bij andere aandoeningen is dat omgekeerd. Bij Alzheimer kunnen ernstige geheugenstoornissen bestaan terwijl de patiënt lichamelijk nog zeer fit is. Bij prefrontaal letsel kan de patiënt ernstige stoornissen hebben van gedrag en sociaal functioneren terwijl er lichamelijk geen enkel probleem is.

Zwakke en sterke punten

Ieder mens heeft zijn eigen zwakke en sterke punten. De een is verbaal begaafd, maar kan slecht parkeren, de ander is hulpvaardig en empathisch maar motorisch onhandig. Bij aandoeningen van de hersenen ontstaan nieuwe sterke en zwakke punten. Dat heeft te maken met het feit dat een letsel niet alle hersendelen in gelijke mate treft. Iemand met een letsel linksvoor is wellicht rechtszijdig verlamd en kan geen woord uitbrengen (linker hemisfeer, afasie), maar loopt goed door meer gewicht op het niet-verlamde been te zetten, zet in de keuken meer zijn linkerarm in, een kan nog steeds discussies in talkshows volgen. Bij een corticaal letsel kan de “verlamde” arm soms automatische bewegingen maken. Een afasie-patiënt heeft door zijn woordvindingstoornis moeite met praten maar kan vloeiend zingen. Positieve neurologie wil zeggen dat we op zoek gaan naar deze intacte functies.

Positieve neurologie in de praktijk

Het gedachtegoed van de positieve neurologie helpt ons iets van het leven te maken. Vaak zitten mensen met neurologische aandoening (en hun partners) bij de pakken neer. Voor alle betrokkenen (naasten, verzorgenden, behandelaars) kan het nuttig zijn in te zetten op intacte functies op daarmee zingeving en kwaliteit van leven te bevorderen. Een CVA-patiënt kan wellicht prachtig schilderen met zijn niet-verlamde arm (zie cover van het boek). Een kind met autisme is misschien heel muzikaal. Zorginstellingen zouden een therapeutisch milieu moet bieden voor de bewoners. Dat betekent dat er een rijk en gevarieerd aanbod van prikkels, bezigheden en sociale contacten aanwezig is. Zangkoor, dansles, schilderen, tuinieren, muziekles. In één van de rijkste landen van de wereld moet dat mogelijk zijn.

Het boek “Positieve Neurologie”

Spreekt dit nieuwe perspectief je aan? Lees dan het boek “Positieve Neurologie”. Het beschrijft talrijke voorbeelden van mensen die ondanks een neurologische aandoening een waardevol leven leiden. Het biedt daarbij een systematiek om intacte functies zo goed mogelijk in kaart te brengen. Nuttig voor patiënt, naasten, begeleiders, verzorgenden, en therapeuten.

Gerelateerde onderwerpen

Boek “Leven na hersenbeschadiging”
Boek “Muziek en brein”
Boek “Neurorevalidatie”
Boek “Neuropsychologie”
Boek “Positieve Neurologie”