Samenvatting van het antwoord

Ja, maar dat is individueel zeer verschillend. De veerkracht en plasticiteit van het brein is niet bij iedereen gelijk: de zgn. neurale reserve varieert. De grootte en plaats van de beschadiging maakt veel uit. Eventueel herstel heeft tijd nodig. Motivatie en doorzettingsvermogen zijn daarom belangrijk. Support, bijv. door een begrijpende en ondersteunende partner kan essentieel zijn. Vele therapieën kunnen herstel stimuleren (fysio, ergo, logo, psycho).

Inhoudsopgave

• Wetenschappelijk onderzoek
• Mechanismen van herstel na hersenletsel
• Behandelingen/revalidatiemethoden voor hersenletsel
• De zin van oefenen
• Factoren van invloed op herstel na hersenletsel

Wetenschappelijk onderzoek

Ons brein is plastisch. Dat betekent dat de grootte en gevoeligheid van hersengebieden kan veranderen op geleide van de biologische noodzaak. Anno 2024 is er uitgebreid wetenschappelijk onderzoek beschikbaar dat aantoont dat deze plasticiteit kan bijdragen aan herstel na hersenletsel. De figuur geeft een voorbeeld: intensief oefenen met een verlamde arm leidt ertoe dat talrijke hersengebieden (in de linker en rechter hersenhelft) de functie overnemen.

Links: normale controlepersoon: actieve hersengebieden bij bewegingen van de rechterhand. Rechts: actieve hersengebieden bij CVA-patiënten die na intensief oefenen weer controle kregen over hun rechterhand. Zeer veel hersengebieden worden ingezet.

Mechanismen van herstel na hersenletsel.

Herstel na hersenletsel kan via verschillende lijnen plaatsvinden. Op de eerste plaats kan een herinrichting van het brein (neurale reorganisatie) plaatsvinden waardoor andere gebieden of banen de functie overnemen. Ten tweede: door een plotseling hersenletsel ontstaat vaak een soort shock-effect van talrijke andere (in principe gezonde) hersengebieden. Een krachtige stimulatie kan helpen deze shock op te heffen. Ten derde: als herstel geen optie is, kan compensatie worden ingezet, bijvoorbeeld: handelingen die eerst met de rechterarm werden uitgevoerd, worden nu met de linkerarm verricht. Door oefenen kan deze compensatie steeds beter lukken. Tenslotte: bij blijvende defecten kan je afzien van bepaalde handelingen: toetsenbord ipv schrijven, traplift ipv traplopen.

Ieder van deze vier mechanismen kan ondersteund worden door gerichte therapieën. De hier getoonde Hersen-Herstel-Poster geeft een overzicht van de vier mogelijkheden.

Behandelingen/revalidatiemethoden na hersenletsel

Er bestaat niet één superieure behandeling voor de gevolgen van hersenletsel. Het therapeutisch repertoire is zeer uitgebreid. Er zijn zeer veel methoden en strategieën die voor ieder verschillend kunnen uitpakken. Wat bij de een werkt hoeft niet bij een ander te werken. Een paar voorbeelden:

• Wanneer iemand moeite heeft met het begrijpen van taal (afasie), zal mondelinge instructie en feedback niet goed werken. Dan kan imitatieleren (voordoen – kijken – nadoen) heel effectief zijn.
• Bij iemand die regelmatig dingen links over het hoofd ziet (neglect), kan het helpen als hij steeds hardop zegt “Let op links” (verbale zelfsturing).
• Als iemand niet leert van zijn fouten of geen inzicht heeft in zijn eigen disfunctioneren, kan de strategie van het foutloos leren ingezet worden.
• Een afasiepatiënt heeft moeite met praten, kan de juiste woorden niet vinden. Opvallend dat de woorden als vanzelf worden gevonden tijdens zingen: het afasiekoor is een opsteker voor de patiënt.

Kortom: er zijn vele  strategieën mogelijk. Een goed neurorevalidatieteam is in staat om voor iedere individuele patiënt een geschikte methode te kiezen.

De zin van oefenen

Vroeger (tot ong. 1990) was men vrij negatief over oefenen: “Oefenen kan het functioneren van zenuwcellen niet beïnvloeden”, “Beschadigd hersenweefsel kan niet herstellen”, “U moet leren leven met uw gebrek” waren veelgehoorde uitspraken.

Uit wetenschappelijk onderzoek weten we nu dat oefenen zowel bij gezonden als bij mensen met hersenletsel plastische veranderingen in het brein teweeg kan brengen, waardoor functies kunnen verbeteren of herstellen. Het is dus zaak om actief aan de slag te gaan en er is geen reden om bij de pakken neer te zitten.

Factoren van invloed op het herstel

Het is een misverstand te denken dat eventueel herstel na hersenletsel een onontkoombaar en niet te beïnvloeden proces is. We horen hierover uitspraken tussen twee uitersten: aan de ene kant “Hersenweefsel kan niet herstellen, leren leven met een gebrek”, aan de andere kant “Als je maar goed oefent, komt alles weer goed”. Beide uitspraken zijn niet realistisch. De waarheid ligt ergens tussen deze uitersten. Talrijke factoren kunnen een invloed hebben: biologische factoren (genetisch, veerkracht, plasticiteit, neurale reserve), psychologische factoren (motivatie, inzicht en doorzettingsvermogen) en sociale factoren (support vanuit de omgeving). Hier ligt de uitdaging deze factoren te optimaliseren.

Het boek “Leven na hersenbeschadiging”

Wil je meer weten over dit onderwerp? Lees dan het boek “Leven na hersenbeschadiging”. Ik heb dit boek in begrijpelijke taal geschreven voor patiënten, naasten en hulpverleners. Het geeft meer inzicht in problemen die mensen na hersenbeschadiging in hun dagelijks leven ervaren en levert talrijke suggesties voor de aanpak. Het betreft onderwerpen die ieder na een hersenbeschadiging bezighouden.

Gerelateerde onderwerpen

Boek Leven na hersenbeschadiging
Boek Hersteld maar niet genezen
Boek Neurorevalidatie
Boek Van Contractie naar Actie